قرعه‌کشی شماره ۴۵۲: وقتی کاغذها نفس می‌کشند

ساعت سه و بیست دقیقهٔ بعدازظهر بود و نورِ زردِ کم‌جانِ مهتابی‌های ادارهٔ امورِ تأییدِ بی‌اهمیت، به سختی از لایِ پرده‌های کرم‌رنگی که سال‌هاست شسته نشده‌اند، عبور می‌کرد. بویِ کاغذِ کاهیِ فاسد، عرقِ سردِ کارمندانِ خسته و قهوه‌ای که از ساعتِ ناهار سرد شده بود، فضایِ اتاقِ انتظار را پر کرده بود. در این اداره، هیچ‌کس نمی‌دانست دقیقاً چه کاری انجام می‌دهند، اما مطمئن بودند که کارشان بسیارِ بسیارِ مهم است. مهم‌تر از آن‌چه که فکر می‌کردند. مهم‌تر از آن‌چه که واقعاً انجام می‌دادند.

آقای قلم‌پاک‌کن، با عینکِ ته‌استکانی‌اش که یکی از پایه‌هایش با چسبِ نواریِ زرد بسته شده بود، در انتهایِ صفِ شماره‌گیرِ پلاستیکی ایستاده بود. او نفرِ سیصد و بیست و یکم بود. کسی که در صدرِ صف، نفرِ یکم، هنوز در حالِ پر کردنِ فرمِ درخواستِ اجازه‌ی استفاده ازِ دستگاهِ شماره‌گیر بود. این فرم، فرمِ ۷-ب-۳-د بود که طبقِ بخشنامه‌ی جدید، باید به خطِ خوش و با خودکارِ آبیِ تیره نوشته می‌شد و تأییدیه‌ی کتبیِ مدیرِ بخشِ پشتیبانیِ ادواتِ اداری را نیز می‌طلبید.

«آقای قلم‌پاک‌کن، جنابِ آقای قلم‌پاک‌کن!» صدایِ خش‌دارِ آقایِ چای‌ریزان، مسئولِ پذیرش، از پشتِ شیشه‌ی ماتِ باجه‌ی شماره‌ی دو به گوش رسید. «شماره‌ی شما هنوز نرسیده است. لطفاً فرمِ رضایت‌نامه‌ی غریبگیِ صبر را نیز تکمیل نمایید.»

آقای قلم‌پاک‌کن آهی کشید و از جیبِ کتِ فرسوده‌اش، یک برگه‌ی سفیدِ دیگر بیرون کشید. رویِ این برگه، با حروفِ ریز و لرزان نوشته بود: «اینجانب، قلم‌پاک‌کن، با آگاهیِ کامل ازِ زمانِ مرگِ امیدی بهِ رسیدن بهِ باجه، اعلام می‌دارم که صبرِ من، بخشی ازِ سرمایه‌ی انسانیِ این مجموعه‌ی بزرگ است.»

در کنارِ او، خانمِ قیچی‌برقی، با موهایِ فرفریِ همیشه‌آشفته، مشغولِ تکان دادنِ بی‌وقفه‌ی پایِ راستش بود. صدایِ تق‌تقِ نوکِ کفشِ پاشنه‌دارش برِ کفِ سرامیکیِ سرد، ریتمِ عجیبی را درِ سکوتِ سنگینِ اداره ایجاد کرده بود. او سعی می‌کرد با خواندنِ آهسته‌ی شعرِ حافظ، حواسِ خود را ازِ فرم‌هایِ هزارصفحه‌ای که باید هفته‌ی بعد تحویل می‌داد، پرت کند.

«به نامِ آنکه جان را فکرت آموخت / چراغِ دل به نورِ جان برافروخت...»

یک نفرِ ازِ صفِ جلویی، آقایِ پاکت‌چسب، سرش را برگرداند و با نگاهیِ سرگردان گفت: «خانمِ قیچی‌برقی، لطفاً. اینجا محلِ مطالعه‌ی ادبی نیست. اینجا محلِ انجامِ امورِ اداری است. اگر شعر می‌خوانید، باید فرمِ درخواستِ مجوزِ ادبیاتِ آزاد را پر کنید.»

خانمِ قیچی‌برقی اخم کرد و گفت: «آقایِ پاکت‌چسب، من دارم روحِ خودم را تمیز می‌کنم. شما که چسبِ دوطرفه هستید، نمی‌فهمید. شما همیشه بهِ دو طرف می‌چسبید، هیچ‌وقت درِ یک سمتِ خودتان نیستید.»

آقایِ پاکت‌چسب که همیشه سعی می‌کرد با همه‌چیز حل شود، لبخندیِ ملایم زد و گفت: «شاید حق با شما باشد، خانمِ قیچی‌برقی. شاید من فقط نیاز دارم یک برچسبِ هویتِ جدید بگیرم تا بدانم دقیقاً کجایِ این صفِ طولانی قرار دارم.»

در این لحظه، صدایِ بوقِ کوتاهی ازِ باجه‌ی شماره‌ی دو آمد. «شماره‌ی سیصد و بیست... نه! صبر کنید. شماره‌ی سیصد و بیست و یک هنوز فرمِ تأییدِ سلامتِ روانیِ خود را ارسال نکرده است. لطفاً فرمِ ۹-خ-۲ را بهِ ایمیلِ مدیرِ کلِ منابعِ انسانی ارسال نمایید. آدرسِ ایمیل درِ بخشنامه‌ی شماره‌ی ۴۵۲ آمده است.»

آقای قلم‌پاک‌کن احساس کرد که سرش دارد دور می‌زند. او ایمیلِ مدیرِ کل را فراموش کرده بود. او حتی ایمیلِ خودش را هم فراموش کرده بود. همه‌چیز درِ ذهنِ او، مثلِ یکِ کتابخانه‌ی بزرگِ بدونِ کاتالوگ بود. او ازِ صفِ عقبِ رانده شد. نه بهِ این دلیل که کسی او را هل داده بود، بلکه بهِ این دلیل که طبقِ قانونِ نانوشته‌ی اداره، کسی که فرمِ لازم را ندارد، باید درِ محلیِ انتظارِ موقت، که یکِ صندلیِ چوبیِ شکسته درِ انتهایِ راهرو بود، بایستد.

او رویِ صندلیِ شکسته نشست. صدایِ خش‌خشِ کاغذها ازِ میزهایِ کارمندانِ دیگر به گوش می‌رسید. صدایِ تایپ کردنِ بی‌وقفه‌ی آقایِ کیبورد‌خسته. صدایِ فنِ گرم‌کنِ چای که سعی می‌کرد چایِ سردِ صبح را دوباره گرم کند، اما فقط بویِ سوختگیِ پلاستیک را منتشر می‌کرد. همه‌چیز درِ حرکت بود، اما هیچ‌کس بهِ جایی نمی‌رسید.

آقای قلم‌پاک‌کن بهِ دیوارِ روبرو نگاه کرد. رویِ دیوار، پوسترِ انگیزشیِ قدیمیِ اداره چسبانده شده بود. رویِ آن نوشته بود: «کارِ تیمی، کلیدِ موفقیت است.» اما تیمی درِ کار نبود. هر کس درِ حبابِ خودش، مشغولِ پر کردنِ فرم‌هایی بود که معلوم نبود برایِ چه کسی نوشته می‌شدند. آقایِ قلم‌پاک‌کن فهمید که او تنها نیست. خانمِ قیچی‌برقی هم ازِ باجه‌ی شماره‌ی دو رانده شده بود و حالا درِ گوشه‌ای ازِ سالن، مشغولِ خواندنِ شعرِ برایِ خودش بود. آقایِ پاکت‌چسب هم، که بهِ خاطرِ فراموش کردنِ فرمِ معرفی‌نامه، ازِ صفِ اصلی حذف شده بود، درِ کنارِ دستگاهِ آب‌معدنی ایستاده بود و سعی می‌کرد باِ نگاه کردنِ بهِ حباب‌هایِ آب، آرام شود.

ناگهان، درِ اتاقِ مدیرِ بخشِ تأییدِ فرم‌ها، باز شد. آقایِ مدیر، مردیِ لاغر باِ عینکِ بزرگ و چهره‌ایِ همیشه‌نگران، بیرون آمد. او یکِ کاغذِ سفیدِ بسیارِ سفید و بسیارِ تمیز درِ دست داشت. او بهِ صفِ طولانی نگاه کرد، بهِ آقای قلم‌پاک‌کن که رویِ صندلیِ شکسته نشسته بود، بهِ خانمِ قیچی‌برقی که شعر می‌خواند، و بهِ آقایِ پاکت‌چسب که بهِ حباب‌ها نگاه می‌کرد. مدیرِ بخش، برایِ چندِ ثانیه‌ای، مکث کرد. چشمانش ازِ پشتِ عینک، گرد شد. او چیزی گفت که هیچ‌کس نشنید، اما لبخندِ کوچکی برِ لبانش نشست. لبخندیِ که نشان می‌داد او هم، درِ عمقِ وجودش، ازِ اینِ همه کاغذ و فرم و صفِ طولانی خسته است.

او برگشت و در را بست. صدایِ قفلِ شدنِ در، مثلِ یکِ اعلامیه‌ی پایانِ بازی بود. اما بازی تمام نشده بود. بازی فقط واردِ مرحله‌ی بعدی شده بود. مرحله‌ایِ که درِ آن، باید منتظرِ می‌ماندند تا فردا، روزِ بعد، یا شاید هفته‌ی بعد، شماره‌ی‌شان خوانده شود.

آقای قلم‌پاک‌کن ازِ صندلیِ شکسته بلند شد. او دیگر عجله‌ای نداشت. او فهمیده بود که درِ اینِ اداره، مقصدِ مهم نیست، بلکه خودِ صفِ بودن، خودِ انتظارِ کشیدن، و خودِ خواندنِ شعرِ درِ میانِ بویِ کاغذِ کاهی، معنایِ کارِ آن‌ها بود. او بهِ خانمِ قیچی‌برقی و آقایِ پاکت‌چسب نزدیک شد. گفت: «بچه‌ها، بیاید یکِ چایِ سردِ دیگر بنوشیم. شاید سردترین چایِ دنیا، طعمِ متفاوتی داشته باشد.»

خانمِ قیچی‌برقی خندید. آقایِ پاکت‌چسب هم لبخند زد. آن‌ها دورِ میزِ شکسته‌ی قدیمیِ سالنِ انتظار جمع شدند. صدایِ فنِ گرم‌کنِ چای، هنوز هم بویِ سوختگی می‌داد، اما این بار، بویِ سوختگی، بویِ زندگیِ واقعیِ آن‌ها بود. بویِ کاغذ، بویِ صبر، و بویِ طنزِ تلخِ روزمرگی. و درِ آن لحظه، درِ میانِ همه‌ی فرم‌هایِ بی‌پایان، آن‌ها احساسِ آرامشِ عجیبی کردند. آرامشیِ که فقط درِ جاییِ پیدا می‌شود که هیچ‌کس، نه آن‌ها و نه دیگران، نمی‌دانند بهِ کجا می‌روند، اما می‌دانند که باِ هم هستند.

ساعتِ دیواریِ اداره، که عقربه‌هایش همیشه یکِ دقیقه عقب بود، سه و بیست و یک دقیقه را نشان داد. و آقای قلم‌پاک‌کن، درِ حالِ نوشیدنِ چایِ سرد، بهِ کاغذِ سفیدِ رویِ میز نگاه کرد. این بار، او فرمی را پر نکرد. او فقط یکِ نقطه‌ی کوچکِ آبی برِ آن گذاشت. نقطه‌ایِ که هیچ فرمی، هیچ بخشنامه‌ای و هیچ مدیرِ بخشی، نمی‌توانست آن را تأیید یا رد کند. و این، بزرگ‌ترینِ پیروزیِ او درِ آنِ عصرِ طولانی بود.